Wat is Geweldloze Communicatie eigenlijk?

Ze omschreef haar boosheid en ik zag het meteen voor me: een donderwolk die in de verte boven het land hangt. Dat ze hem had opgemerkt, was al nieuw, En tegelijkertijd was ze zo verdrietig dat ze even later alsnog was uitgebarsten naar haar vriend en zonder verdere boodschap het huis was uitgelopen. Om twee uur te lopen en te lopen, voordat ze weer wat ruimte had in zichzelf. Ruimte om het gesprek weer op te zoeken..

We kennen allemaal wel van die momenten dat de verbinding ver te zoeken is. Voor de een vraagt het een vlaag van woede, voor de ander is een berichtje op LinkedIn genoeg, of een actie in het verkeer. Voor de een gaat het om groot onrecht in de wereld, voor de ander om klein leed als de afwas weer eens niet gedaan is. Iets in ons gaat aan, de rust en het overzicht worden minder en wat er uit ons toetsenbord, mond of ogen komt is opeens verre van verbindend. Daar begint voor mij iedere keer weer de weg terug naar iets meer verbinding. En Geweldloze Communicatie helpt me daar bij, door mijn aandacht te richten op 3 eenvoudige vragen: wat speelt bij mij, wat speelt bij de ander, en wat zou het leven op dit moment dienen en verrijken? 

Wat is Geweldloze Communicatie?

Geweldloze Communicatie (ook wel Verbindende Communicatie of Nonviolent Communication) is ontwikkeld door Marshall Rosenberg. De vraag die Rosenberg sinds zijn jeugd bezig hield, is: Hoe kan het dat sommige mensen elkaar geweld aandoen? Welke omstandigheden, welk bewustzijn en welke taal dragen bij aan verbinding tussen mensen, en welke ondermijnen dat? Zijn onderzoek, antwoorden en ervaringen groeiden uit tot wat later Compassionate Communication en uiteindelijk Nonviolent Communication of Geweldloze Communicatie is gaan heten. In de tweede helft van zijn leven reisde hij over de hele wereld om dit communicatieproces te delen met mensen, soms op plekken van groot conflict en oorlog. Met steeds weer de aandacht op de behoeften die we als mensen hebben en op verbinding die het mogelijk maakt om die behoeften van harte en zonder geweld of dwang in te vullen. Rosenberg maakte dit bewustzijn praktisch met een eenvoudig maar krachtig proces. Je leert waarnemen zonder oordeel, woorden te geven aan wat je voelt en nodig hebt, nieuwsgierig te zijn naar de gevoelens en behoeften van de ander, en met verzoeken uit te komen bij oplossingen. Zo wordt communicatie geen strijd om gelijk, maar een mogelijkheid tot verbinding en samenwerking.

Dit model van Geweldloze Communicatie wordt vaak samengevat in vier stappen. Ze helpen om aandacht te richten op die plekken in communicatie waar de kans op verbinding het grootst is: 

1. Waarneming – Dat waarop we feitelijk reageren, zonder oordeel, aanname of interpretatie. Een oordeel geeft aan hoe ik over een situatie denk. Als een ander een ander oordeel heeft, kan het voor hem of haar lastig zijn mijn boodschap te horen. Helderheid en verbinding kunnen groeien als we in staat zijn om onderscheid te maken tussen het waarnemen van en het oordelen over gebeurtenissen die ons welzijn beïnvloeden.

2. Gevoel – Gevoelens zijn signalen die wijzen op wat er in ons omgaat. Gevoelens vormen ons natuurlijke feedbackmechanisme, dat vertelt of wat we doen bijdraagt aan onze behoeftes of niet. 

3. Behoeften – In Geweldloze Communicatie duidt het woord ‘behoefte’ op een neutrale, universele kwaliteit van het leven, die ieder mens (her)kent. Als we elkaars behoeften werkelijk kunnen horen, kunnen we contact maken met elkaars menselijkheid. Waar behoeften ons helpen de ander te begrijpen, draaien conflicten meestal over de manier waarop we behoeften invullen.

4. Verzoek – Er zijn ontelbare manieren om behoeften in te vullen. In Geweldloze Communicatie is het altijd de intentie om strategieën te vinden voor ieders  behoeften. Een verzoek begint daarom met die intentie, en vervolgt met duidelijkheid over wat we hier en nu concreet zouden willen. Zonder die intentie wordt een verzoek, hoe aardig of beleefd het ook wordt verwoord, een eis. En waar een eis gehoord wordt, is het snel gedaan met het plezier van bijdragen uit vrije wil en mededogen. 

Het doel van Geweldloze Communicatie (een bepaalde kwaliteit van verbinding in een wereld die werkt voor iedereen) en de methode (een taal van eerlijkheid, moed, zorgzaamheid en empathie) zijn voor mij onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Waarom is Geweldloze Communicatie waardevol?

De hele dag door zijn we bezig invulling te geven aan onze behoeften. Meestal gaat dat soepel in samenspel met andere mensen. En soms schuren of botsen de manieren waarop we invulling geven aan onze behoeften. Geweldloze Communicatie helpt mij om in gesprekken met anderen én met mezelf steeds weer om contact te maken met de behoeftes onder de oordelen, met de speelruimte rond de verharding, met de mogelijkheden rond de eisen:

Wat ik keer op keer merk, is dat Geweldloze Communicatie op verschillende lagen werkt.

• Voor jezelf geeft het helderheid: wat raakt me eigenlijk, en wat heb ik nodig? GC helpt je om oordelen over jezelf te ontmantelen en met meer mildheid én kracht zorg te dragen voor wat je belangrijk vindt.
• In relaties helpt het om elkaar beter te begrijpen en om meer verbinding te ervaren, zonder over grenzen te hoeven gaan.
• In families en gezinnen ondersteunt Geweldloze Communicatie een sfeer van open gezamenlijkheid in plaats van gespannen gehoorzaamheid
• Op de werkvloer maakt het samenwerking lichter en conflicten minder beladen.
  

Het is daarmee niet alleen een toolbox vol dialoogvaardigheden, maar een manier van samenleven en samenwerken. 

We veranderen de wereld met 1 gesprek tegelijk. De meeste van die gesprekken voeren we in onszelf en maar een beperkt deel daarvan via taal. We voelen de knoop in onze maag, de vlinders in onze buik of de brok in de keel. En we zien en horen de verhalen die anderen in zich meedragen. Geweldloze Communicatie kan ons helpen om die boodschappen in een ander licht te zien: als boodschappen van behoeftes die spelen. En in die behoeften kunnen we elkaar als mens terugvinden, voorbij alle oordelen die ons daarbij in de weg kunnen staan.

Voor mij is dat de essentie van Geweldloze Communicatie: ook midden in de drukte van het leven van alledag steeds weer terugkeren naar het leven dat stroomt, naar de behoeften die spelen en naar een verbinding die het mogelijk maakt om van harte zorg te dragen voor die behoeften. 

Ben je benieuwd naar een training Geweldloze Communicatie? De agenda voor de komende periode vind je hier.